Công đoàn xã, phường – mô hình mới trong hệ thống Công đoàn sau sắp xếp bộ máy

Trong bối cảnh thực hiện quyết liệt Nghị quyết số 18-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, tổ chức Công đoàn đã có bước đi quan trọng về mô hình tổ chức. Việc chấm dứt hoạt động công đoàn cấp huyện, ngành và hình thành Công đoàn xã, phường không phải là giải pháp tình thế trong quá trình tinh gọn bộ máy, mà đang từng bước khẳng định vai trò là “mắt xích” mới, trực tiếp, gần đoàn viên, người lao động hơn.
* Công đoàn xã, phường – sản phẩm tất yếu của quá trình tinh gọn bộ máy
Sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy theo tinh thần Nghị quyết 18-NQ/TW đặt ra yêu cầu đối với tổ chức Công đoàn: vừa bảo đảm tuân thủ chủ trương chung của Đảng, vừa giữ vững vai trò đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, người lao động. Trong bối cảnh đó, mô hình Công đoàn xã, phường ra đời như một giải pháp tổ chức phù hợp, kế thừa và tái cấu trúc lại chức năng, nhiệm vụ của công đoàn cấp huyện, ngành - là cấp trung gian trước đây. Việc kết thúc hoạt động công đoàn huyện, ngành là yêu cầu tất yếu trong quá trình sắp xếp bộ máy; đồng thời, việc thành lập Công đoàn xã, phường nhằm bảo đảm không “đứt gãy” vai trò đại diện của tổ chức Công đoàn ở cơ sở, nhất là tại khu vực dân cư, địa bàn có đông người lao động làm việc trong các doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh, khu vực phi chính thức.
Kết quả sau sắp xếp, toàn tỉnh đã thành lập 17 Công đoàn xã, phường để quản lý hướng dẫn hoạt động của 838 CĐCS với 71.839 đoàn viên công đoàn. Đây được xác định là mô hình vừa mang tính kế thừa, vừa mang tính đổi mới, đóng vai trò quan trọng để Công đoàn tiếp cận sâu hơn khu vực lao động phi chính thức, doanh nghiệp nhỏ lẻ, người lao động tự do – những đối tượng vốn lâu nay khó tập hợp, khó quản lý bằng mô hình tổ chức truyền thống.

Chủ tịch Công đoàn Phường Thống Nhất, đồng chí Trương Thị Mỹ Lệ
tham luận tại Đại hội Công đoàn Gia Lai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030

* Gần đoàn viên, sát địa bàn và thể hiện ưu thế nổi trội của mô hình mới
Hiện nay, Công đoàn xã, phường được tổ chức hoạt động theo địa bàn hành chính cấp cơ sở. Chính đặc điểm này tạo ra ưu thế rõ nét: gần đoàn viên, sát doanh nghiệp, nắm bắt kịp thời tâm tư, nguyện vọng của người lao động. Từ thực tiễn triển khai cho thấy, Công đoàn xã, phường có điều kiện phối hợp chặt chẽ hơn với cấp ủy, chính quyền cơ sở trong việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến quan hệ lao động, việc làm, thu nhập, an sinh xã hội. Việc “đặt” tổ chức Công đoàn ngay tại xã, phường giúp cán bộ công đoàn dễ tiếp cận đoàn viên, nhất là những lao động làm việc phân tán, không tập trung trong các khu công nghiệp.
Ông Trương Công Hiền, Chủ tịch Công đoàn Phường Quy Nhơn Đông, chia sẻ: “Từ khi thành lập, chúng tôi nắm danh sách lao động trên địa bàn cụ thể hơn, chủ động tiếp cận người lao động ở các cơ sở sản xuất nhỏ, hộ kinh doanh. Nhiều trường hợp trước đây chưa từng tiếp xúc với tổ chức Công đoàn, nay đã được tiếp cận, tuyên truyền, vận động tham gia, từ đó đã từng bước tạo niềm tin với tổ chức.”
Theo đánh giá bước đầu, Công đoàn xã, phường đã góp phần nâng cao hiệu quả công tác phát triển đoàn viên. Trong giai đoạn 2023–2025, toàn tỉnh kết nạp mới 29.374 đoàn viên, thành lập mới 225 công đoàn cơ sở, trong đó có vai trò không nhỏ của các Công đoàn xã, phường trong việc “mở đường”, hỗ trợ vận động tại địa bàn ngoài các khu kinh tế, khu công nghiệp.

Chủ tịch Công đoàn Phường Quy Nhơn Bắc, đồng chí Trần Thị Tiếp
trao quà hỗ trợ đoàn viên, người lao động bị ảnh hưởng bởi thiên tai

Không chỉ dừng ở công tác phát triển đoàn viên, Công đoàn xã, phường còn là cầu nối quan trọng trong triển khai các chương trình chăm lo như “Tết Sum vầy”, “Tháng Công nhân”, hỗ trợ nhà ở “Mái ấm Công đoàn”… Việc tổ chức hoạt động ngay tại địa bàn giúp tiết kiệm nguồn lực, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận của người lao động.
* Thực tiễn bước đầu và yêu cầu đặt ra cho giai đoạn tới
Bên cạnh những kết quả tích cực, mô hình Công đoàn xã, phường cũng đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Đó là đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở phần lớn kiêm nhiệm, kinh nghiệm hoạt động công đoàn ở khu vực doanh nghiệp còn hạn chế; địa bàn quản lý rộng, đối tượng đa dạng, trong khi cơ chế, nguồn lực dành cho cấp công đoàn này còn đang trong quá trình hoàn thiện.
Bà Nguyễn Thị Ánh Xuân, Chủ tịch Công đoàn phường Pleiku, thẳng thắn nhìn nhận: “Khó khăn lớn nhất hiện nay là cán bộ công đoàn xã, phường vừa phải làm tốt nhiệm vụ tại địa phương, vừa phải thực hiện nhiệm vụ công tác công đoàn với yêu cầu ngày càng cao. Tuy nhiên, chúng tôi luôn có sự hỗ trợ trực tiếp của cấp ủy, chính quyền cơ sở, nên việc phối hợp giải quyết các vấn đề liên quan đến người lao động nhanh chóng và có nhiều thuận lợi.”
Báo cáo chính trị nhiệm kỳ 2025–2030 đã xác định rõ yêu cầu: tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng hoạt động của Công đoàn xã, phường; coi đây là một trong những khâu then chốt của nhiệm vụ xây dựng tổ chức Công đoàn vững mạnh trong tình hình mới. Mục tiêu đặt ra là 90% Công đoàn xã, phường đạt loại tốt, 100% cán bộ công đoàn được tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ, từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở đủ năng lực, bản lĩnh, tâm huyết.

Đoàn viên CĐCS Công ty CP Espace business Huế tại Bình Định (Siêu thị Go)
ra quân dọn vệ sinh các điểm công cộng trên địa bàn Phường Quy Nhơn Nam

Để Công đoàn xã, phường thực sự trở thành “mắt xích” vững chắc trong hệ thống Công đoàn, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng về quan hệ lao động, thương lượng, đối thoại; đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động công đoàn. Quan trọng hơn cả là phải kiên định quan điểm lấy đoàn viên, người lao động làm trung tâm, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của cơ sở để tổ chức hoạt động.
Bước đầu có thể thấy, mô hình Công đoàn xã, phường không chỉ là kết quả của quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, mà đang từng bước trở thành nền tảng lâu dài cho việc xây dựng tổ chức Công đoàn trong giai đoạn mới. Khi được tiếp tục hoàn thiện và đầu tư đúng mức, mô hình này sẽ góp phần quan trọng đưa tổ chức Công đoàn đến gần hơn với người lao động, khẳng định vai trò là chỗ dựa tin cậy của đoàn viên trong bối cảnh quan hệ lao động ngày càng đa dạng, phức tạp.